در فرآوری غذا، ارائه محصولات غذایی عاری از بیماری بسیار مهم است. حفظ فرآورده های غذایی از بیماری و کاهش ریسک آلودگی محصولات به بیماری های مرگبار امری حیاتی بوده و بهداشت سطوح در این صنایع اهمیت بالایی دارد.

خیلی از کارخانه های فرآوری از ازن-در-آب یا ازن آبی برای پیشگیری های ضدمیکروبی سطح محصولات غذایی استفاده می کنند. از آن جایی که سازمان غذا و دارو آمریکا (FDA) و وزارت کشاورزی آمریکا (USDA) ازن را به عنوان ماده ای ایمن برای استفاده مستقیم بر سطح تمامی محصولات غذایی معرفی کرده اند، کاربرد ازن در ده سال گذشته رشد چشمگیری داشته است. استفاده از ازن برای بهداشت سطوح یکی از روش های مقرون به صرفه برای شرکت ها و کارخانه هایی است که قصد بهره مندی از سیستمی موثر و اقتصادی را دارند.

یکی از نگرانی های عمده درباره انتقال آلودگی در تجهیزات فرآوری غذایی، تجمع بیوفیلم است. بیوفیلم به لایه ای از میکروارگانیسم ها گفته می شود که به سطح چسبیده اند. میکروب ها قادر هستند که به خود را به سطحی چسبانده و شروع به رشد و لایه سازی کنند. لایه جدید میکروب ها می توانند مواد غذایی موردنیاز را فراهم کرده و از لایه های دیگر در مقابل ضدعفونی کننده ها حفاظت کنند. این لایه ها در طول زمان رشد کرده و نسبت به مواد ضدعفونی کننده مقاوم تر می شوند و بهداشت محل را دچار مخاطره می کنند. این بیوفیلم های مقاوم بیشتر در شکاف ها، ترک ها و گوشه های تجهیزات فرآوری مواد غذایی تشکیل می شوند.

سازمان کنترل بیماری های آمریکا تخمین زده که سالانه در اثر بیماری های موجود در مواد غذایی از هر ۶ آمریکایی یک نفر (۴۸ میلیون نفر) بیمار شده و ۱۲۸ هزار نفر در بیمارستان بستری می شوند.

یکی از روش های معمول ضدعفونی در صنایع غذایی ، استفاده از کلرین است. کلرین پس از مخلوط شدن با آب به عنوان ماده ضدعفونی به کار گرفته می شود. برخی میکروارگانیسم ها همچون E.coli و Giardia پس از مدتی نسبت به کلرین مقاوم شده و تاثیر کلرین کاهش پیدا می کند. همچنین بقایای کلرین در پساب باعث نیاز به تصفیه آب خروجی را ایجاد می کند.

مشکل دیگر استفاده از کلرین و مواد شیمیایی دیگر، تاثیر منفی آن ها بر تجهیزات فلزی و چوبی است. عمر مفید این تجهیزات که عمدتا گران قیمت هستند، در تماس با مواد شیمیایی کاهش پیدا می کنند.

ازن مانند کلرین قابلیت انحلال در آب دارد. ازن آبکی را می توان به طور ایمن در محل کار اسپری کرد. تجهیزات، دیوارها، طبقات، محفظه ها، لوله ها و … همگی قابل عفونت زدایی هستند.

در طی عفونت زدایی ازنی، عموما فرآیندی دو مرحله ای مورد نیاز است. ابتدا سطوح با استفاده از آب داغ تمیز می شوند و سپس ازن آبکی جهت زدودن تمامی باکتری ها، ویروس ها و قارچ های سطوح به کار گرفته می شود. پس از اعمال ازن هیچ مرحله اضافه دیگری مثل شستشوی مجدد نیاز نیست. این موضوع سبب کاهش هزینه مصرف آب نیز می شود.

ازن عامل عفونت زدای قدرتمندی است که هیچگونه باقیمانده ای روی سطح تجهیزات و مواد از خود به جای نمی گذارد. این موضوع ظرفیت خورندگی ازن را محدود کرده و اثرات مخرب بر تجهیزات فلزی و چوبی را از بین می برد. همچنین از آنجایی که می توان از این روش در طول فعالیت تجهیزات در روز نیز استفاده کرد، مدت زمان خواب ماشین آلات کاهش می یابد.

 

تست ازن در کارخانه میوه و سبزیجات

 

تست های صورت گرفته در سال ۱۹۹۹ توسط دانشگاه پلی تکنیک کالیفرنیا در یک کارخانه، اثرگذاری ازن بر کاهش بار میکروبیولوژیکی را نشان داد. سیستم مورد استفاده، ازن محلول با غلظت ۲٫۰ ppm را برای اسپری روی سطوح به کار می گرفت. از هیچ راهکار بهداشتی دیگری استفاده نشد تا بتوان تمامی کاهش باکتریایی محل را به ازن آبکی نسبت داد. جدول زیر نتایج این تست را نشان می دهند.

اثرگذاری ازن

 

کاربرد ازن گازی

 

از ازن می توان به صورت گازی نیز جهت پاکسازی و ضدعفونی استفاده کرد. با اینکه بیوفیلم ها را نمی توان به این صورت از بین برد ولی کاربردهای متناسب دیگری نیز برای این کار وجود دارد. در بسیاری از موارد نمی توان از آب برای رفع باکتری ها استفاده کرد. از ازن گازی سال ها برای کنترل بو، رفع کپک و دیگر مشکلات استفاده می شده است. از همان ساز و کار رفع بو و قارچ ها جهت از بین بردن باکتری ها و قارچ های فضاهای صنعتی استفاده می شود.

 

نتایج کاربرد ازن گازی

 

از ازن گازی در شکل های مختلفی به کار گرفته شده است. در تنوع وسیعی از کاربردها از اتاق های بیمارستانی گرفته تا سالن های ورزشی، از ازن گازی جهت ضدعفونی استفاده شده است. هنگام استفاده از ازن آبکی جهت ضدعفونی سطوح، دو متغیر اصلی تاثیرگذار بر میزان موفقیت فرآیند، مدت زمان تماس و سطح ازن است. در ازن گازی، متغیر دیگری به نام رطوبت، تاثیر قابل توجهی بر نتیجه می گذارد. سطح رطوبت محیط توانایی ازن در نفوذ و تخریب میکروارگانیسم ها را تحت تاثیر قرار می دهد.
در ادامه نتایج مطالعه ای ارائه می شود که در آن ظرفیت ازن گازی در جلوگیری از رشد میکروارگانیسم ها بر روی سطوح مورد بررسی قرار گرفته شده است. در این مطالعه اثرگذاری ازن در غلظت های مختلف و زمان تماس مختلف و رطوبت مختلف ارزیابی شده است.
تاثیر ازن روی Apergillus niger ، Pseudomonas aeruginosa و ترکیبی از میکروارگانیسم ها مورد آزمون قرار گرفت. سطوح به شدت آلوده در معرض سطوح مختلفی از ازن قرار گرفتند (۰٫۱ تا ۵۰۰۰ ppm). مدت زمان تماس از ۲۰ دقیقه تا ۱۲۰ دقیقه در سطح پایین ازن، و از ۰٫۳۳ دقیقه تا ۲۰ دقیقه در سطح ۵۰۰۰ ppm ارزیابی شد.